Başınızın ağrıdığı zamanlarda dikkatinizi boynunuza hiç verdiniz mi?
Bazı kişilerde baş ağrısı başlamadan önce boyunda sertlik hissi oluşur. Bazıları ise uzun süre bilgisayar başında çalıştıktan sonra önce ensesinde gerginlik hisseder, ardından başının arka kısmında başlayan ağrının şakaklara veya göz çevresine doğru yayıldığını tarif eder.
Bu durum çoğu zaman migren ya da gerilim tipi baş ağrısı ile karıştırılabilir. Ancak her baş ağrısının kaynağı baş bölgesi değildir. Bazı durumlarda ağrının başladığı yer boyun olabilir.
Boyun; omurlar, eklemler, kaslar, bağ dokuları ve sinirlerin birlikte çalıştığı oldukça karmaşık bir bölgedir. Bu yapılarda gelişen bazı mekanik değişiklikler veya fonksiyonel yüklenmeler, ağrının yalnızca boyunda hissedilmesine değil, başın farklı bölgelerine yayılmasına da neden olabilir.
Özellikle başın arka kısmında başlayan, boyun hareketleriyle artan veya enseden yukarı doğru yayılan baş ağrılarında boyun bölgesinin de değerlendirilmesi önem taşır.
Bu yazıda, boyundan gelen baş ağrısının olası nedenlerini, hangi belirtilerle ortaya çıkabileceğini, hangi durumlarda değerlendirilmesi gerektiğini ve fizyoterapi açısından nasıl ele alındığını güncel bilgiler ışığında inceleyeceğiz.
Boynum Ağrıyor, Başım da Ağrıyor. Bu İkisi Birbiriyle İlişkili Olabilir mi?
Evet, bazı durumlarda boyun ve baş ağrısı birbiriyle ilişkili olabilir.
Boyun bölgesi yalnızca başı taşıyan bir yapı değildir. Boyun omurları, eklemler, kaslar, bağ dokuları ve sinir sistemi birlikte çalışarak başın hareketlerini, duruşunu ve stabilitesini destekler. Bu yapılardan birinde gelişen mekanik yüklenmeler veya hareket kısıtlılıkları bazı kişilerde baş bölgesine yansıyan ağrılara neden olabilir.
Özellikle uzun süre aynı pozisyonda çalıştıktan sonra başlayan, başınızı çevirdiğinizde artan veya enseden başlayıp başın arka kısmına doğru yayılan ağrılar, boyun bölgesiyle ilişkili olabilir.
Elbette her baş ağrısı boyundan kaynaklanmaz. Migren, gerilim tipi baş ağrısı, sinüzit ve farklı sağlık problemleri de benzer yakınmalara yol açabilir. Bu nedenle yalnızca ağrının yerine bakarak nedenini anlamak çoğu zaman mümkün değildir.
Bu noktada önemli olan, baş ağrısının nasıl başladığı, hangi hareketlerle arttığı, ne kadar sürdüğü ve eşlik eden diğer belirtilerin birlikte değerlendirilmesidir.
Boyun hareketleri sırasında ağrının artması, boyunda sertlik hissi bulunması veya baş ağrısına boyun ağrısının eşlik etmesi gibi bulgular, değerlendirme sürecinde dikkate alınması gereken önemli ipuçlarıdır.
Boyundan Gelen Baş Ağrısının Belirtileri Nelerdir?
Boyundan gelen baş ağrısı herkeste aynı şekilde ortaya çıkmayabilir. Ağrının yeri, şiddeti ve yayılımı kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler yalnızca enselerinde başlayan hafif bir ağrı hissederken, bazı kişiler ağrının zamanla başın arka kısmına, şakaklara veya göz çevresine doğru yayıldığını tarif edebilir.
Bu baş ağrısının en dikkat çekici özelliklerinden biri ise çoğu zaman boyun bölgesindeki yakınmalarla birlikte görülmesidir. Özellikle boyunda sertlik hissi, hareket kısıtlılığı veya belirli hareketler sırasında ağrının artması önemli ipuçları arasında yer alabilir.
Boyundan gelen baş ağrısında sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Enseden başlayan baş ağrısı
- Başın arka kısmında hissedilen ağrı
- Boyundan şakaklara doğru yayılan ağrı
- Boyundan göze doğru yayılan ağrı
- Boyun hareketleriyle artan baş ağrısı
- Başı sağa veya sola çevirirken ağrının belirginleşmesi
- Boyun tutulması ile birlikte gelişen baş ağrısı
- Uzun süre bilgisayar başında çalıştıktan sonra ortaya çıkan baş ağrısı
- Telefon kullandıktan sonra artan boyun ve baş ağrısı
- Aynı pozisyonda uzun süre kalınca şiddetlenen ağrı
- Boyun ve omuz bölgesinde gerginlik hissi ile birlikte görülen baş ağrısı
Bazı bireylerde şikâyetler sabah uyandıktan sonra daha belirgin olabilirken, bazı kişilerde gün içerisinde uzun süre masa başında çalışmanın ardından ortaya çıkabilir. Özellikle başın belirli hareketleriyle ağrının artması veya boyun hareketlerinin kısıtlanması, değerlendirme sırasında dikkate alınması gereken bulgular arasında yer alır.
Ancak bu belirtilerin yalnızca boyun kaynaklı problemlere özgü olmadığı unutulmamalıdır. Benzer yakınmalar migren, gerilim tipi baş ağrısı veya farklı sağlık sorunlarında da görülebilir. Bu nedenle doğru değerlendirme yapılmadan yalnızca belirtilere bakılarak kesin bir sonuca varılması doğru değildir.
Boyundan Gelen Baş Ağrısı Neden Olur ?
Boyundan gelen baş ağrısı çoğu zaman tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmaz. Günlük yaşam alışkanlıkları, çalışma düzeni, duruş şekli, boyun hareketleri ve kas-iskelet sistemi üzerindeki yüklenmeler bir araya gelerek bu tabloya katkıda bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca ağrının hissedildiği bölgeye odaklanmak yerine, boyun bölgesini etkileyen tüm faktörlerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
- Uzun Süre Aynı Pozisyonda Çalışmak
Bilgisayar başında saatlerce çalışmak, araç kullanmak veya uzun süre hareketsiz kalmak boyun bölgesindeki kas ve eklemler üzerinde sürekli yük oluşturabilir.
Özellikle günün sonunda ortaya çıkan boyun sertliği ile birlikte gelişen baş ağrıları, uzun süreli statik duruşlarla ilişkili olabilir. Benzer yakınmalar, telefon boyun sendromu yaşayan kişilerde de görülebilmektedir.
- Telefon ve Tablet Kullanımı
Telefon veya tablet kullanırken başın uzun süre öne eğik pozisyonda kalması, boyun bölgesindeki mekanik yükü artırabilir.
Bu durum bazı kişilerde önce boyun ağrısına, zamanla ise enseden başlayarak başın arka kısmına yayılan ağrılara neden olabilir. Uzun süre devam eden bu yüklenmeler bazı bireylerde boyun düzleşmesi ile birlikte de değerlendirilebilmektedir.
- Boyun Kaslarında Artmış Gerginlik
Boyun çevresindeki kaslar gün boyunca başın ağırlığını taşımaya yardımcı olur.
Yoğun çalışma temposu, stres, yetersiz dinlenme veya uzun süre aynı pozisyonda kalmak bu kasların normalden daha fazla çalışmasına neden olabilir.
Özellikle levator scapula kası, üst trapez ve suboksipital kas grubunda gelişen aşırı gerginlikler bazı kişilerde boyundan gelen baş ağrısına katkıda bulunabilir.
- Boyun Duruşundaki Değişiklikler
Başın sürekli önde taşındığı duruş alışkanlıkları, omuzların öne doğru yuvarlanması veya postür bozuklukları, zaman içerisinde boyun üzerine binen yükü artırabilir.
Bu durum her bireyde aynı şikâyete neden olmasa da, bazı kişilerde boyun ve baş ağrısının birlikte görülmesine katkıda bulunabilir.
Boyun Fıtığı veya Boyun Düzleşmesi Baş Ağrısı Yapabilir mi?
Boyun fıtığı veya boyun düzleşmesi bulunan her bireyde baş ağrısı görülmez. Bununla birlikte bazı kişilerde boyun bölgesindeki kas-iskelet sistemi değişiklikleri, hareket kısıtlılıkları veya mekanik yüklenmeler baş ağrısına katkıda bulunabilir.
Ancak önemli olan nokta şudur; her boyun fıtığı ya da boyun düzleşmesi baş ağrısına neden olmaz. Aynı şekilde her baş ağrısının kaynağı da boyun değildir.
Bu nedenle yalnızca görüntüleme sonuçlarına göre değerlendirme yapmak yerine; kişinin şikâyetlerinin, fizik muayene bulgularının ve günlük yaşam alışkanlıklarının birlikte ele alınması daha doğru bir yaklaşım olacaktır.
- Stres ve Günlük Yaşam Alışkanlıkları
Yoğun stres altında birçok kişi farkında olmadan omuzlarını yukarı kaldırır veya boyun kaslarını sürekli kasılı tutar.
Bu durum zaman içerisinde boyun bölgesindeki yüklenmeyi artırabilir ve bazı bireylerde baş ağrısının ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Stres tek başına boyundan gelen baş ağrısının nedeni değildir. Ancak mevcut mekanik yüklenmeleri artıran faktörlerden biri olabilir.
Boyundan Gelen Baş Ağrısı ile Migren Aynı Şey midir?
Hayır. Boyundan gelen baş ağrısı ile migren aynı durum değildir. Ancak bazı belirtiler benzer olabildiği için zaman zaman birbiriyle karıştırılabilir.
Migren; nörolojik mekanizmaların ön planda olduğu primer baş ağrılarından biridir. Boyundan gelen baş ağrısında ise yakınmaların ortaya çıkmasında boyun bölgesindeki kaslar, eklemler ve diğer kas-iskelet sistemi yapıları etkili olabilir.
Her iki durumda da baş ağrısı görülebilir. Ancak ağrının nasıl başladığı, hangi hareketlerle arttığı ve eşlik eden diğer belirtiler değerlendirme sürecinde önemli ipuçları sağlayabilir.
Boyundan gelen baş ağrısında bazı kişiler;
- Ağrının enseden başladığını,
- Başını çevirdiğinde ağrının arttığını,
- Boynunda sertlik veya hareket kısıtlılığı hissettiğini,
- Uzun süre bilgisayar başında kaldıktan sonra şikâyetlerinin belirginleştiğini,
- Boyun ağrısı ile baş ağrısının birlikte ortaya çıktığını
ifade edebilir.
Migreni olan bireylerde ise bazı ataklara bulantı, kusma, ışığa veya sese karşı hassasiyet gibi belirtiler eşlik edebilir. Bununla birlikte her bireyin yakınmaları farklı olabileceğinden, yalnızca belirtilere bakılarak kesin bir ayrım yapmak doğru değildir.
Bu nedenle tekrarlayan veya yaşam kalitesini etkileyen baş ağrılarında ilgili hekim değerlendirmesi önemlidir. Baş ağrısının kaynağı belirlendikten sonra, kas-iskelet sistemi ile ilişkili olduğu düşünülen durumlarda fizyoterapi değerlendirmesi planlanabilir.
Boynumu Çevirince Başım Ağrıyor. Neden?
Bazı kişiler başını sağa veya sola çevirdiğinde yalnızca boynunda değil, başının arka kısmında da ağrı hissettiğini ifade eder. Hatta bazı bireyler bu ağrının enseden başlayarak şakaklara veya göz çevresine doğru yayıldığını tarif edebilir.
Bu durumun birçok farklı nedeni olabilir. Boyun bölgesindeki eklem hareketlerinde azalma, kas gerginliği, yumuşak dokulardaki yüklenmeler veya boyun hareketleri sırasında ortaya çıkan mekanik değişiklikler bu şikâyete katkıda bulunabilir.
Özellikle uzun süre masa başında çalışan, bilgisayar kullanan veya telefon ekranına eğilerek vakit geçiren kişilerde boyun hareketleri sırasında ortaya çıkan ağrı daha sık görülebilir.
Bununla birlikte her baş ağrısının nedeni boyun değildir. Boyun hareketleriyle birlikte ortaya çıkan baş ağrılarında, ağrının kaynağının doğru belirlenebilmesi için kapsamlı bir değerlendirme yapılması önemlidir.
Boyun hareketleri sırasında ağrının artması, boyunda sertlik hissi bulunması veya hareket açıklığında azalma olması değerlendirme sürecinde dikkate alınabilecek bulgular arasında yer alır.
Sabah Kalkınca Enseden Başlayan Baş Ağrısı Neden Olabilir?
Sabah uyandığınızda boynunuzda sertlik hissediyor ve kısa bir süre sonra başınızın arka kısmında ağrı oluşuyorsa bunun farklı nedenleri olabilir.
Gece boyunca kullanılan yastığın yüksekliği, uyku pozisyonu, boyun kaslarının gece boyunca gergin kalması veya boyun bölgesindeki mekanik yüklenmeler sabah saatlerinde bazı şikâyetlerin daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.
Bazı kişiler gün içerisinde hareket ettikçe kendilerini daha rahat hissederken, bazı kişilerde şikâyetler uzun süre devam edebilir.
Ancak sabah başlayan her baş ağrısının boyun kaynaklı olduğunu söylemek doğru değildir. Baş ağrısının süresi, şiddeti, eşlik eden belirtiler ve kişinin genel sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle sık tekrar eden veya günlük yaşamı etkileyen baş ağrılarında ilgili hekim değerlendirmesi ihmal edilmemelidir.
Günlük Yaşam Alışkanlıkları Boyundan Gelen Baş Ağrısını Etkileyebilir mi?
Evet, günlük yaşam alışkanlıkları boyun bölgesine binen yükü etkileyebilir ve bazı kişilerde boyundan gelen baş ağrısının ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Günümüzde birçok kişi gününün önemli bir bölümünü bilgisayar başında çalışarak, telefon kullanarak veya uzun süre aynı pozisyonda kalarak geçiriyor. Bu durum boyun kaslarının sürekli aynı yük altında çalışmasına neden olabilir.
Özellikle;
- Bilgisayar ekranına doğru öne eğilerek çalışmak,
- Telefon ekranına uzun süre aşağı bakmak,
- Araç kullanırken aynı pozisyonda uzun süre kalmak,
- Çalışma masasının ergonomik olmaması,
- Omuzların sürekli yukarıda tutulduğu stresli çalışma temposu,
- Gün içerisinde yeterince hareket edilmemesi,
boyun bölgesindeki mekanik yüklenmeleri artırabilir.
Bu alışkanlıklar her bireyde baş ağrısına neden olmaz. Ancak boyun bölgesinde mevcut bir hassasiyet veya hareket sistemi problemi bulunan kişilerde şikâyetlerin daha belirgin hissedilmesine katkıda bulunabilir.
Bu nedenle değerlendirme sürecinde yalnızca ağrının şiddeti değil, kişinin çalışma düzeni, günlük yaşam alışkanlıkları, duruşu ve hareket biçimi de göz önünde bulundurulmalıdır.
Klinik Gözlem
Klinik pratiğimizde boyundan gelen baş ağrısı şikâyetiyle başvuran birçok kişinin ortak bir özelliği olduğunu görüyoruz. Çoğu zaman kişiler yalnızca baş ağrısına odaklanıyor; ancak değerlendirme sırasında boyun hareketlerinde kısıtlılık, omuz kuşağında kas gerginlikleri, duruş alışkanlıkları veya uzun süre aynı pozisyonda çalışmaya bağlı mekanik yüklenmeler de dikkati çekebiliyor.
Bazı bireyler ağrının yalnızca baş bölgesinden kaynaklandığını düşünerek uzun süre farklı çözümler denemiş olabiliyor. Oysa ayrıntılı değerlendirme yapıldığında, boyun hareketleri ile baş ağrısı arasındaki ilişkinin daha belirgin olduğu durumlarla karşılaşabiliyoruz.
Bu nedenle değerlendirme sürecinde yalnızca ağrının hissedildiği bölgeye odaklanmıyor; boyun hareket açıklığını, kas-iskelet sistemi fonksiyonlarını, duruş özelliklerini ve günlük yaşam alışkanlıklarını birlikte değerlendiriyoruz.
Her bireyin şikâyeti, yaşam tarzı ve hareket sistemi farklı olduğu için fizyoterapi yaklaşımının da kişiye özel planlanmasının önemli olduğunu düşünüyoruz.
Bilimsel Çalışmalar Ne Diyor?
Son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, boyun bölgesindeki bazı kas-iskelet sistemi problemlerinin belirli baş ağrısı tipleriyle ilişkili olabileceğini göstermektedir.
Özellikle üst servikal omurgadaki eklem hareketlerinde azalma, boyun kaslarında artmış gerginlik ve boyun hareket açıklığında görülen değişikliklerin bazı bireylerde baş ağrısına katkıda bulunabileceği bildirilmektedir.
Ayrıca araştırmalar, uzun süre aynı pozisyonda çalışmanın, öne eğik baş duruşunun ve boyun bölgesindeki mekanik yüklenmelerin bazı kişilerde boyun ağrısı ile birlikte baş ağrısının görülme sıklığını artırabileceğini ortaya koymaktadır.
Güncel fizyoterapi rehberlerinde ise yalnızca ağrının bulunduğu bölgenin değil, boyun hareket açıklığının, kas fonksiyonlarının, duruş özelliklerinin ve günlük yaşam alışkanlıklarının birlikte değerlendirilmesi önerilmektedir.
Bu nedenle günümüzde yaklaşım, yalnızca baş ağrısını değerlendirmekten ziyade, ağrının oluşmasına katkıda bulunabilecek mekanik ve fonksiyonel faktörleri de birlikte ele almak yönündedir.
Uzman Fizyoterapist Ahmet Burak Sezgin’in Yorumu
Klinik pratiğimizde baş ağrısı nedeniyle başvuran birçok kişinin, yaşadığı ağrının yalnızca baş bölgesinden kaynaklandığını düşündüğünü görüyoruz. Oysa bazı bireylerde ayrıntılı değerlendirme yapıldığında, boyun hareketlerinde kısıtlılık, kas-iskelet sistemi dengesizlikleri veya günlük yaşam alışkanlıklarının bu tabloya katkıda bulunabildiği gözlemlenebilmektedir.
Bu nedenle değerlendirme sürecinde yalnızca baş ağrısının hissedildiği bölgeye odaklanmıyoruz. Boyun hareketlerini, omuz kuşağını, duruş özelliklerini, hareket kalitesini ve kişinin günlük yaşam alışkanlıklarını birlikte değerlendiriyoruz.
Çünkü baş ağrısının hissedildiği bölge, her zaman problemin başladığı bölge olmayabilir.
Amacımız yalnızca mevcut yakınmayı değerlendirmek değil; bu yakınmanın oluşmasına katkıda bulunabilecek hareket sistemi faktörlerini de ortaya koyarak kişiye özel bir fizyoterapi planlaması yapabilmektir.
Her bireyin yaşam tarzı, çalışma düzeni ve hareket alışkanlıkları farklı olduğu için değerlendirme ve fizyoterapi yaklaşımının da kişiye özel planlanmasının önemli olduğuna inanıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Boyundan gelen baş ağrısı nasıl anlaşılır?
Boyundan gelen baş ağrısı çoğu zaman ensede başlayan ve başın arka kısmına doğru yayılan ağrı ile kendini gösterebilir. Bazı bireylerde baş hareketleri sırasında ağrının artması, boyunda sertlik hissi veya boyun hareket açıklığında azalma da tabloya eşlik edebilir. Ancak bu belirtiler tek başına tanı koydurucu değildir. Benzer yakınmalar farklı baş ağrısı tiplerinde de görülebileceğinden kapsamlı değerlendirme önemlidir.
Boyun tutulması baş ağrısı yapar mı?
Boyun tutulması yaşayan bazı kişilerde baş ağrısı da görülebilir. Boyun hareketlerinin kısıtlanması ve boyun çevresindeki kaslarda gelişen gerginlikler, bazı bireylerde baş bölgesine yansıyan ağrılarla ilişkili olabilir.
Boyun fıtığı baş ağrısı yapar mı?
Her boyun fıtığı baş ağrısına neden olmaz. Ancak bazı bireylerde boyun bölgesindeki kas-iskelet sistemi değişiklikleri veya sinir yapılarının etkilenmesi baş ağrısına eşlik edebilir. Bu nedenle yalnızca görüntüleme sonuçlarına bakılarak değerlendirme yapmak doğru değildir.
Boyun düzleşmesi baş ağrısı yapar mı?
Boyun düzleşmesi bulunan her bireyde baş ağrısı görülmez. Bununla birlikte bazı kişilerde boyun biyomekaniğindeki değişiklikler, kas yüklenmeleri ve hareket kısıtlılıkları baş ağrısına katkıda bulunan faktörlerden biri olabilir.
Boyundan gelen baş ağrısı kendiliğinden geçer mi?
Şikâyetlerin seyri kişiden kişiye değişebilir. Bazı bireylerde kısa süre içerisinde gerileyebilirken, altta yatan mekanik yüklenmeler devam ettiği sürece yakınmalar tekrarlayabilir. Bu nedenle özellikle sık tekrar eden baş ağrılarında değerlendirme yapılması önemlidir.
Bu durumlar varsa lütfen en yakın sağlık kuruluşuna başvurun !
Baş ağrısına;
- Ani başlayan ve çok şiddetli ağrı,
- Bilinç değişikliği,
- Konuşma bozukluğu,
- Kol veya bacakta güç kaybı,
- Görme kaybı,
- Yüksek ateş,
- Şiddetli travma öyküsü
eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden ilgili sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Kaynaklar
- International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3).Cephalalgia. 2018.
- Blanpied PR, Gross AR, Elliott JM, et al. Neck Pain: Revision 2017 Clinical Practice Guidelines. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy (JOSPT). 2017.
- Hall T, Briffa K, Hopper D. Clinical Evaluation of Cervicogenic Headache. Manual Therapy.
- Fernández-de-Las-Peñas C, Cleland JA, Huijbregts P. Cervicogenic Headache: A Clinical Approach. Elsevier.
- International Federation of Orthopaedic Manipulative Physical Therapists (IFOMPT). Cervical Framework.
- Bogduk N. The Neck and Headache. Neurologic Clinics.
- Jull G, Falla D, Treleaven J, Hodges P, Vicenzino B. Management of Neck Pain Disorders. Elsevier.
